november 8, 2026
Op het eerste gezicht is deze netsuke heel eenvoudig.
Een wild zwijn ligt te rusten.
Er is geen dramatische scène, geen menselijke figuur, geen mythologisch wezen en geen ingewikkeld verhaal om te ontcijferen.
Maar juist die eenvoud maakt het stuk interessant.
Het dier is volledig in rust. Het lichaam is samengebracht in een lage, compacte vorm, de poten naar binnen gevouwen en de massa van de romp vormt het grootste deel van de sculptuur. Bruin getinte details liggen dieper in het snijwerk en helpen het oppervlak af te tekenen tegen het lichtere ivoor.
En aan de onderzijde staat een signatuur:
“Gyokuseki.”
Het stuk dateert uit de Meiji-periode en meet slechts 5 × 3 × 2 cm.
Maar waarom zou iemand een wild zwijn kiezen als onderwerp voor iets zo persoonlijks als een netsuke?
Het antwoord brengt ons bij Japanse ideeën over dieren, de dierenriem, moed, geluk en zelfs de symbolische betekenis van een slapend of liggend wild zwijn.
Het wilde zwijn is al eeuwenlang een vertrouwd dier in Japan.
Anders dan draken of mythische wezens maakte het deel uit van het landschap dat mensen werkelijk kenden. Het was krachtig, moeilijk te beheersen en potentieel gevaarlijk.
Dat fysieke karakter bepaalde vanzelf mee hoe het dier werd begrepen.
Het Metropolitan Museum of Art beschrijft het wilde zwijn, het twaalfde dier van de dierenriem, als traditioneel verbonden met een vorm van onbevreesde of zelfs roekeloze moed.
Dat klinkt logisch als we aan het dier zelf denken.
Een wild zwijn is geen kwetsbaar dier.
Het heeft een zwaar lichaam, enorme lichamelijke vastberadenheid en de reputatie door te gaan in plaats van terug te deinzen.
Toch gaven Japanse kunstenaars die energie niet altijd weer door beweging.
Soms deden ze precies het tegenovergestelde.
Ze toonden het zwijn slapend.
Dat is precies wat deze netsuke voor mij zo aantrekkelijk maakt.
Het dier is krachtig, maar het snijwerk hoeft dat niet te bewijzen.
Het zwijn ligt gewoon te rusten.
Er zit iets bijna paradoxaals in dat beeld.
Een dier dat met moed en kracht wordt geassocieerd, wordt volledig in rust weergegeven.
Het Metropolitan Museum bezit een andere netsuke waarop een slapend zwijn tussen herfstgrassen ligt. De conservatoren merken hetzelfde contrast op: hoewel het zwijn traditioneel werd verbonden met roekeloze moed, maken de gesloten ogen het onverwacht zacht en weerloos.
Dat contrast keert steeds opnieuw terug in Japanse dierkunst.
Kracht hoeft niet altijd via agressie te worden weergegeven.
Soms zegt het evenveel dat een krachtig dier volledig ongestoord kan rusten.
Er is nog een reden waarom het zwijn een vanzelfsprekend onderwerp was voor netsuke-snijwerk.
Het behoort tot de dierenriem met twaalf dieren.
De cyclus bestaat uit rat, os, tijger, haas, draak, slang, paard, schaap, aap, haan, hond en ten slotte het zwijn.
Deze dieren waren niet zomaar decoratieve tekens. Ze werden gebruikt om jaren aan te duiden, maar historisch konden ze ook verband houden met uren, dagen en windrichtingen.
En dit dierenriemsysteem had een directe relatie met netsuke.
Volgens het Metropolitan Museum waren netsuke met dieren uit de dierenriem tegen het einde van de achttiende eeuw al populair, en gold het als gelukbrengend om een netsuke te dragen met het dier dat hoorde bij het jaar waarin iemand geboren was.
Dat geeft ons een heel praktisch antwoord op de vraag:
Waarom een wild zwijn als netsuke snijden?
Omdat het onderwerp een persoonlijke betekenis kon hebben.
Een wild zwijn was niet zomaar een dierensculptuur.
Voor iemand die in het Jaar van het Zwijn was geboren, kon het een object worden dat direct verbonden was met persoonlijke identiteit en geluk.
Dat is belangrijk, want tegenwoordig zien we netsuke meestal in vitrines, veilingcatalogi en collecties.
Oorspronkelijk werden ze gedragen.
Traditionele Japanse kleding had geen zakken in westerse zin. Kleine houders zoals inrō, tabakszakjes en andere persoonlijke voorwerpen konden daarom met een koord aan de obi worden gehangen.
De netsuke werkte als stopper en voorkwam dat het koord door de gordel gleed.
Die functionele oorsprong verandert de manier waarop ik naar diernetsuke kijk.
Stel je voor dat je er één moest kiezen.
Hij zou niet zomaar ergens in huis liggen.
Je zou hem aanraken.
Je zou de vorm voelen.
Je zou hem regelmatig zien.
En andere mensen konden het object zien dat jij had gekozen om te dragen.
Netsuke werden daardoor meer dan alleen praktische hulpmiddelen. Ze werden ook persoonlijke sierobjecten waarmee smaak, humor, interesses en culturele verwijzingen konden worden uitgedrukt.
Een dier uit de dierenriem past perfect in die wereld.
Er bestaat een nog specifiekere traditie rond het liggende zwijn.
Japan Search legt, op basis van materiaal van het Tokyo National Museum, uit dat afbeeldingen van een liggend of slapend zwijn in de Japanse kunst gunstige associaties kregen.
Woordspelingen rond de geschreven uitdrukking voor het liggende zwijn maakten het mogelijk de afbeelding te verbinden met tekencombinaties die voorspoed en een lang leven suggereerden, en met een andere uitdrukking die werd geassocieerd met vrede en stabiliteit.
Tegen het einde van de Edo-periode kon het liggende zwijn daarom verschijnen als een gunstig beeld dat verbonden was met wensen voor vrede en rust.
Dat geeft de houding een heel andere betekenislaag.
Een staand of aanvallend zwijn kan lichamelijke energie uitdrukken.
Een liggend zwijn kan iets subtielers suggereren:
kracht in vrede.
Ook hier is voorzichtigheid belangrijk.
We kunnen niet zeggen dat de maker van deze specifieke Meiji-netsuke al die betekenissen zeker heeft bedoeld.
Er is geen document bij het stuk dat ons vertelt wat de snijder dacht.
Maar de bredere culturele traditie helpt ons wel te begrijpen waarom deze houding betekenisvol was en waarom Japanse kunstenaars er steeds opnieuw op terugkwamen.
Ik houd vooral van de spanning tussen die twee ideeën.
Aan de ene kant wordt het zwijn met moed verbonden.
Aan de andere kant slaapt of rust het dier.
Normaal verwachten we dat moed door actie wordt weergegeven: een krijger met een zwaard, een aanvallend dier, een dramatische confrontatie.
Hier is daar niets van.
Het zwijn hoeft niet te bewegen.
Het compacte lichaam straalt nog steeds gewicht en fysieke aanwezigheid uit.
Misschien is dat één van de redenen waarom dit dier zo goed werkt als netsuke.
De natuurlijke lichaamsvorm leent zich prachtig voor het formaat.
Een netsuke moest ook praktisch functioneren.
Een object met lange, kwetsbare uitsteeksels zou onhandig zijn geweest om te dragen.
Compacte dieren boden snijders daarom een heel bruikbare sculpturale oplossing.
Een liggend zwijn kan bijna vanzelf tot een afgeronde massa worden teruggebracht.
De poten kunnen dicht bij het lichaam blijven.
De kop kan opgaan in het algemene silhouet.
De rug vormt één doorlopende curve.
Niets hoeft ver uit het object te steken.
Het resultaat is zowel visueel aantrekkelijk als praktisch.
Diezelfde tendens zien we in historische voorbeelden die in musea worden bewaard. Het Metropolitan Museum bezit een houten zwijnnetsuke waarvan het lichaam in een vergelijkbare lage rusthouding is samengebracht, terwijl LACMA meerdere zwijnnetsuke bewaart met even compacte composities.
Dat is één van de fascinerende aspecten van netsuke.
Functie en sculptuur worden vaak bijna onmogelijk van elkaar te scheiden.
Als ik terugkeer naar het stuk van Supein Nihonto, valt me als eerste de horizontale structuur op.
Met 5 × 3 × 2 cm is het langer dan hoog.
Dat past natuurlijk bij de liggende houding.
Het lichaam van het dier levert het grootste deel van het volume, terwijl de kop en gevouwen ledematen in de compositie geïntegreerd blijven.
Er is nauwelijks verspilde ruimte.
En dat is precies wat ik er mooi aan vind.
Het onderwerp is tot de essentie teruggebracht zonder dat de indruk van het dier verloren gaat.
Het stuk is uit ivoor gesneden, waarbij bruine tinten zijn gebruikt om delen van het snijwerk te benadrukken.
Op zo’n klein object is dat belangrijk.
Wanneer alles maar een paar centimeter groot is, kunnen zelfs kleine toonverschillen veel veranderen aan de manier waarop we het oppervlak lezen.
De donkerdere kleur trekt in de uitgesneden verdiepingen.
Het lichtere ivoor blijft zichtbaarder op de verhoogde delen.
Daardoor ontstaat meer diepte zonder dat het snijwerk overdreven diep hoeft te zijn.
Details worden duidelijker wanneer de netsuke in de hand wordt gedraaid of onder wisselend licht wordt bekeken.
De onderzijde draagt de signatuur “Gyokuseki”.
Ik beschrijf die liever precies zo.
Gesigneerd “Gyokuseki”.
Een signatuur is een belangrijk onderdeel van een netsuke, maar een signatuur alleen mag niet automatisch worden omgezet in een toeschrijving aan een specifieke historische snijder zonder aanvullend bewijs.
Dat onderscheid is belangrijk, vooral bij Japanse decoratieve kunst, waar namen konden worden herhaald, aangenomen of geïmiteerd.
De signatuur blijft onderdeel van de geschiedenis van het object.
We hoeven er alleen niet meer in te lezen dan er werkelijk staat.
Dit stuk dateert uit de Meiji-periode, wat het verhaal ervan bijzonder interessant maakt.
De Meiji-restauratie van 1868 veranderde de Japanse samenleving ingrijpend.
Naarmate westerse kleding gebruikelijker werd en traditionele kledinggewoonten veranderden, begon de dagelijkse praktische rol van de netsuke af te nemen.
Tegelijkertijd ontwikkelden westerse verzamelaars een enorme belangstelling voor Japanse decoratieve kunst.
Het Metropolitan Museum merkt op dat netsuke tegen het einde van de negentiende eeuw steeds meer veranderden van functionele en modieuze accessoires in kunstobjecten die werden verzameld om hun snijwerk en miniatuurformaat.
Een Meiji-netsuke bevindt zich dus in een interessante overgangswereld.
Het behoort nog steeds tot een traditie die rond praktische, draagbare objecten is ontstaan.
Maar het behoort ook tot een periode waarin netsuke steeds vaker puur als sculptuur werden gewaardeerd.
Dat kan helpen verklaren waarom Meiji-snijwerk zoveel aandacht kan besteden aan oppervlak, expressie en detail.
Dit is misschien wel het deel van het verhaal dat ik het interessantst vind.
Japan veranderde enorm tijdens de Meiji-periode.
Toch bleven kunstenaars onderwerpen snijden die tot een veel ouder visueel vocabulaire behoorden.
De dierenriem verdween niet.
Dierensymboliek verdween niet.
Het wilde zwijn verdween niet.
De functie en het publiek van netsuke konden veranderen, terwijl de verhalen erin herkenbaar bleven.
Dit kleine ivoren zwijn staat daarom tussen twee werelden.
Een traditioneel dier van de dierenriem.
Een oud gunstig motief.
Een miniatuursculptuur die hoort bij de cultuur van de obi en inrō.
En tegelijk een object uit de Meiji-periode, gemaakt op het moment dat netsuke internationaal verzamelde kunstwerken werden.
Dus als iemand vraagt waarom een Japanse kunstenaar een wild zwijn voor een netsuke zou kiezen, is er geen enkel antwoord.
Omdat het één van de dieren van de dierenriem is.
Omdat dierenriemnetsuke een persoonlijke en gunstige betekenis konden hebben.
Omdat het zwijn met moed werd geassocieerd.
Omdat het liggende dier eigen gunstige associaties had met vrede, stabiliteit en een lang leven.
Omdat zijn compacte lichaam bijna vanzelf past bij de fysieke vorm van een netsuke.
En misschien gewoon omdat een bekwame snijder een dier dat iedereen kende in slechts enkele centimeters persoonlijkheid kon geven.
Die laatste reden moeten we niet onderschatten.
Niet elke netsuke hoeft een ingewikkelde verborgen boodschap te bevatten.
Soms was goed naar een dier kijken al genoeg.
Voor mij is dat uiteindelijk wat dit specifieke stuk interessant maakt.
Het toont geen wild zwijn dat door een bos stormt.
Het toont geen jacht.
Er is geen confrontatie.
Het dier rust gewoon.
Maar zodra we iets weten over de culturele geschiedenis rond het zwijn, wordt het beeld veel rijker.
Het dier dat met moed wordt geassocieerd, is stil geworden.
Het krachtige lichaam heeft zich naar binnen gevouwen.
Een potentieel gevaarlijk dier is veranderd in een object dat klein genoeg is om in de palm van een hand te passen.
En een onderwerp dat geworteld is in de Japanse dierenriem en oudere tradities blijft voortbestaan in een miniatuursculptuur uit de Meiji-periode van slechts 5 centimeter lang.
Dat vermogen om een dier, een culturele verwijzing en een klein stukje geschiedenis samen te brengen in iets dat fysiek zo bescheiden is, is één van de redenen waarom netsuke zo fascinerend blijven.
Voor wie deze objecten voor het eerst ontdekt, biedt onze gids over wat een netsuke is en hoe hij oorspronkelijk werd gebruikt een bredere inleiding tot hun geschiedenis, functie en ontwikkeling.
En dit liggende wilde zwijn herinnert er prachtig aan dat zelfs de rustigste netsuke een veel groter verhaal achter zich kan hebben.
CEO van SupeinNihonto, handelaar en verzamelaar van antieke Japanse kunst en wapens uit Canillo, Andorra.
Ontdek
Contact
Authentieke Japanse zwaarden, samoeraiharnassen en historische kunstvoorwerpen, rechtstreeks uit Japan geselecteerd voor verzamelaars en liefhebbers over de hele wereld.
© 2026 Ontwikkeld door Tu Especialista Web
