Welke pigmenten en kleurstoffen zorgden voor de kleuren in zes houtsneden van Kunisada? In dit onderzoek naar Kunisada-houtsneden bracht niet-invasieve analyse een reeks kleurmaterialen uit de Edo-periode aan het licht, waaronder Pruisisch blauw, indigo, saffloer, vermiljoen, rode oker, orpiment en koolstofhoudende zwarte pigmenten. De bevindingen laten zien hoe drukkers in de late Edo-periode minerale pigmenten en organische kleurstoffen konden combineren, soms zelfs binnen één zichtbaar kleurvlak.
Illustratieve ukiyo-e-prent van Utagawa Kunichika, hier uitsluitend weergegeven als vergelijkingsbeeld. Dit is niet een van de zes Kunisada-prenten die in het onderzoek zijn geanalyseerd.
Bekijk voor verwante Japanse prenten in onze collectie onze Ukiyo-e-collectie.
In dit onderzoek werden zes houtsneden van Utagawa Kunisada uit het Museo d’Arte Orientale E. Chiossone in Genua onderzocht met een niet-invasieve, multi-analytische aanpak. Het onderzoeksteam combineerde beeldvorming met hoge resolutie, reflectance transformation imaging, FORS, Ramanspectroscopie, FTIR en spectrofluorimetrie om de gebruikte kleurmaterialen te identificeren en vast te leggen hoe deze in verschillende delen van de prenten voorkwamen. De resultaten waren bedoeld om conservering en interpretatie te ondersteunen zonder monsters van de werken te hoeven nemen.
In de onderzochte prenten werden verschillende rode materialen geïdentificeerd. Ramanspectroscopie detecteerde rode oker in sommige zones en vermiljoen in andere, terwijl spectrofluorimetrie saffloer identificeerde, een rode organische kleurstof. In ten minste één helder rood gedeelte vulden de methoden elkaar aan: Raman wees op vermiljoen, FORS suggereerde rode oker en fluorescentie ondersteunde de aanwezigheid van saffloer. Dit toont aan dat verschillende technieken verschillende componenten van een complex gedrukt kleurvlak kunnen onthullen.
Gele passages werden in verband gebracht met orpiment, geïdentificeerd aan de hand van Ramanbanden die kenmerkend zijn voor arseensulfide. Het onderzoek vond in enkele details ook een organische gele kleurstof, met fluorescentie die overeenkomt met een natuurlijke gele kleurstof zoals kleurstof van de Amoer-kurkboom. De auteurs merken echter op dat vergelijkbare gele kleurstoffen niet altijd met zekerheid van elkaar te onderscheiden zijn. In de praktijk laten de gele zones zien dat prenten uit de late Edo-periode een anorganisch pigment, een organische kleurstof of een combinatie daarvan konden gebruiken, afhankelijk van het onderzochte gedeelte.
In blauwe zones werden zowel Pruisisch blauw als indigo aangetroffen. Ramanspectroscopie identificeerde Pruisisch blauw op meerdere plaatsen en FTIR leverde hiervoor eveneens duidelijk bewijs. Spectrofluorimetrie identificeerde indigo in ten minste één blauw detail. In de donkerblauwe achtergrond van één prent wezen de gegevens op een mengsel van Pruisisch blauw en indigo in plaats van één enkel blauw materiaal. Dit is een nuttige herinnering dat een visueel egaal blauw vlak meer dan één kleurstof kan bevatten.
De groene passages konden worden verklaard door mengsels van Pruisisch blauw en arseensulfide. Microscopie ondersteunde deze interpretatie doordat in dezelfde zones afzonderlijke blauwe en gele deeltjes zichtbaar waren, terwijl de spectroscopische gegevens hiermee overeenkwamen. Ook paarse details bleken mengkleuren te zijn: rood uit saffloer gecombineerd met een blauwe component. FORS wees in het geanalyseerde paarse gedeelte op indigo in plaats van dagbloem. Deze resultaten tonen aan dat kleur in ukiyo-e kon afhangen van gelaagde of gemengde materialen en niet alleen van afzonderlijke pigmenten.
Zwarte zones werden in verband gebracht met amorfe koolstof, geïdentificeerd via Ramanbanden die kenmerkend zijn voor koolstofhoudende pigmenten en bevestigd door nabij-infraroodbeeldvorming in lijnen, contouren, schrift en achtergrondzones. Een bruin gedeelte werd gekoppeld aan een mengsel van rode oker en koolstofzwart. Gezamenlijk waren de geïdentificeerde materialen consistent met materialen die traditioneel in de 19e-eeuwse Edo-periode werden gebruikt. Het onderzoek verduidelijkt daarmee het materiële kleurenpalet van deze zes Kunisada-prenten: Pruisisch blauw, indigo, saffloer, vermiljoen, rode oker, gele oker, orpiment en koolstofhoudende zwarte pigmenten, soms in mengsels die groene, paarse en bruine tonen opleverden.
CEO van SupeinNihonto, handelaar en verzamelaar van antieke Japanse kunst en wapens uit Canillo, Andorra.
Ontdek
Contact
Authentieke Japanse zwaarden, samoeraiharnassen en historische kunstvoorwerpen, rechtstreeks uit Japan geselecteerd voor verzamelaars en liefhebbers over de hele wereld.
© 2026 Ontwikkeld door Tu Especialista Web
