Een kleine tuin van metaal: een chrysanten-tsuba van dichtbij bekeken

Persoonlijke gedachten over bloemen, vakmanschap en het plezier van een voorwerp omdraaien om het opnieuw te bekijken.

Het eerste wat me opvalt, zijn de bloemen.

Nog voordat ik naar de signatuur kijk of nadenk over de indeling van de versiering, wordt mijn aandacht getrokken door de dicht opeengepakte bloemblaadjes. Sommige bloemen openen zich naar buiten rond een duidelijk afgebakend hart. Andere krullen naar binnen, waarbij de overlappende blaadjes bijna volmaakte kleine koepeltjes vormen.

Ik merk dat mijn blik van de ene bloem naar de andere dwaalt.

Een lichte bloem naast een met een warme, gouden gloed. Een klein koperkleurig bloemetje dat vlak bij de rand verscholen zit. Een ronde bloesem die net iets boven de bloemen eromheen lijkt uit te steken.

Op dit kleine oppervlak is ontzettend veel te zien. Toch vind ik het mooi hoe vanzelfsprekend mijn blik er zijn weg doorheen vindt.

Dan bekijk ik de andere kant, en begint de ontdekkingstocht opnieuw.

De bloemen lijken op elkaar, maar zijn nooit helemaal hetzelfde

Wat me vooral aanspreekt aan deze tsuba met chrysanten, is de verscheidenheid binnen één enkel motief.

Op het eerste gezicht zien we een krans van bloemen. Maar als we beter kijken, blijkt die eenvoudige omschrijving al snel ontoereikend.

Sommige bloemen hebben lange, smalle blaadjes met duidelijk zichtbare openingen ertussen. Andere bestaan uit dicht over elkaar liggende lagen, waarin elk blaadje bijdraagt aan een ronde vorm. Ook de bloemharten verschillen: sommige steken uit als kleine cirkels met reliëf, terwijl andere lijken te verdwijnen tussen de plooien eromheen.

Ik vind het prettig om die verschillen met mijn ogen te volgen.

De open bloemen geven mijn blik een rustpunt. De dichter gevulde exemplaren nodigen me uit om nauwkeuriger te kijken en te volgen hoe de afzonderlijke blaadjes in elkaar passen.

Het doet me denken aan bloemen bekijken in een tuin. We herkennen hun algemene vorm meteen, maar hoe langer we blijven kijken, hoe duidelijker het eigen karakter van iedere bloem wordt.

Hier is die verscheidenheid in metaal uitgedrukt.

Wat de donkere achtergrond zichtbaar maakt

De donkere ondergrond zie je gemakkelijk over het hoofd, omdat de bloemen zo sterk de aandacht trekken.

Maar wanneer ik me dezelfde compositie tegen een lichtere achtergrond voorstel, besef ik hoeveel de donkere kleur eraan bijdraagt.

Ze maakt de randen van de bloemblaadjes duidelijker. De kleine openingen tussen de bloemen worden zichtbaar. Lichte en warme tinten komen los van elkaar te staan, zonder dat er veel ruimte tussen hoeft te zitten.

Ik geniet vooral van de plekken waar een bloem bijna uit het donker tevoorschijn lijkt te komen.

Er is een evenwicht tussen de versierde delen en de kleine stukjes onbedekte ondergrond. Die rustigere ruimtes helpen me om de vormen eromheen beter te begrijpen.

Zelfs in zo’n volle compositie kan een beetje ruimte een groot verschil maken.

Kleuren die de blik leiden

Mijn blik beweegt zich niet in een rechte lijn over deze tsuba.

Hij blijft hangen bij een zilverachtige bloem, schuift naar een gouden exemplaar en ontdekt dan verder langs de rand een bloesem met warmere, rozeachtige tinten.

De kleurverschillen helpen vormen te onderscheiden die anders in elkaar zouden kunnen overlopen.

Dat vind ik vooral mooi waar twee dicht gevulde bloemen vlak naast elkaar zitten. Hun vormen lijken op elkaar, maar door het verschil in tint krijgt iedere bloem een eigen uitstraling.

Foto’s kunnen deze contrasten prachtig laten zien, al ben ik voorzichtig om alleen op basis van kleur een bepaald metaal aan te wijzen. De belichting en de toestand van het oppervlak beïnvloeden wat we zien.

Voorlopig vind ik het al voldoende om de samenhang tussen de tinten op te merken: koel naast warm, licht naast donker, een helderder hart omringd door ingetogen gekleurde bloemblaadjes.

Er valt al heel wat te waarderen voordat ieder materiaal precies is geïdentificeerd.

Het plezier van de andere kant bekijken

Een van de dingen die ik het mooist vind aan het bestuderen van Japanse tsuba, is mezelf eraan herinneren dat beide kanten aandacht verdienen.

Het is verrassend eenvoudig om één favoriete foto te kiezen en die vervolgens als beeld van het hele voorwerp te beschouwen.

Bij dit stuk is het extra de moeite waard om ook de andere zijde te bekijken.

We zien dezelfde bloementaal, maar de afzonderlijke bloemen bevinden zich op andere plaatsen. Een lichte bloem wordt een nieuw aandachtspunt. Ronde bloesems komen op een andere plek in de compositie samen. De blik volgt een iets andere route.

Ik vergelijk graag beide foto’s en let erop wat op elke foto als eerste mijn aandacht trekt.

Geen van beide aanzichten vertelt me alles.

Samen geven ze me een veel vollediger beeld van de zorg waarmee dit stuk is gemaakt.

Het werk voorstellen, bloemblaadje voor bloemblaadje

Als ik naar de bloemen met hun dicht opeengepakte blaadjes kijk, denk ik vaak aan de concentratie die zulke details moeten hebben gevraagd.

Iedere kleine vorm moet duidelijk genoeg blijven om als bloemblaadje herkenbaar te zijn. Tegelijkertijd moeten al die vormen samen een overtuigende bloem vormen.

En daarna moet die bloem haar plaats tussen de andere vinden.

Ik probeer de overgang van de buitenste blaadjes naar het hart te volgen. Op sommige plekken is het patroon zo compact dat ik mijn blik moet vertragen om alles te kunnen onderscheiden.

Juist daarin schuilt voor mij een groot deel van het plezier.

Van een afstand maakt de bloem meteen indruk. Van dichtbij biedt ze een reeks kleinere ontdekkingen.

Ik hoef me geen specifieke werkplaatsscène voor te stellen of een verhaal over de maker te verzinnen om waardering te voelen voor al dat werk. Wat ik kan zien, geeft me al genoeg om over na te denken.

Een signatuur en nieuwe vragen

Op één zijde staat naast de centrale opening een inscriptie.

Die roept een heel andere belangstelling op dan de bloemen eromheen.

Mijn aandacht verschuift van de ronde bloemblaadjes naar de afzonderlijke penseelachtige streken van de tekens. Ik vraag me af wie dit werk heeft gemaakt en wat verder onderzoek misschien aan het licht kan brengen.

Een signatuur is een beginpunt voor onderzoek. Het lezen en interpreteren ervan, en het beoordelen van een toeschrijving, verdienen allemaal zorgvuldige aandacht.

Ik vind het mooi dat een voorwerp zowel direct kijkplezier kan bieden als vragen kan oproepen die veel meer tijd vragen om te onderzoeken.

We kunnen vandaag van de bloemen genieten en morgen nog steeds iets nieuws leren.

Waarom ik steeds terugkeer naar de kleine dingen

Er schuilt iets bevredigends in een voorwerp dat onze aandacht kan vasthouden zonder groot te zijn.

Deze tsuba heeft een duidelijke hoofdvorm, maar haar karakter ontstaat door talloze kleine keuzes: de buiging van een bloemblaadje, de plaats van een lichte bloem, de hoeveelheid donkere ondergrond die tussen twee bloesems zichtbaar blijft.

Hoe langer ik kijk, hoe duidelijker die keuzes worden.

En soms neem ik, nadat ik me op één detail heb geconcentreerd, weer wat afstand om opnieuw van de hele compositie te genieten.

Die afwisseling tussen het kleine detail en het volledige voorwerp verveelt me nooit.

Een bloem lokt me dichterbij. Haar bloemblaadjes houden mijn aandacht vast. De andere kant geeft me een reden om opnieuw te beginnen.

Voor mij hoort dat bij de blijvende aantrekkingskracht van Japanse zwaardmonturen: er valt vaak veel meer te ontdekken dan je op het eerste gezicht zou denken.

Eric
Supein Nihonto