Sashimono – Rugbanieren van samoerai en harnassen

Een kleine banier die boven een samoeraiharnas uitsteekt, kan de manier waarop we het hele ensemble bekijken veranderen. Het was niet alleen decoratie: een sashimono kon helpen een krijger te herkennen in de verwarring van de strijd.

Veel exemplaren lijken op compacte vlaggen, maar de term komt in museumregistraties ook voor voor op de rug gedragen insignes met minder vertrouwde vormen. Om een sashimono goed te begrijpen, moet zowel naar het teken zelf als naar de bevestigingen waarmee het aan het harnas was verbonden worden gekeken.

Wat was een Sashimono?

Een sashimono was een persoonlijk of militair herkenningsteken dat op de rug samen met een Japans harnas werd gedragen. Het Metropolitan Museum of Art beschrijft exemplaren die door soldaten werden gebruikt voor herkenning op het slagveld en achter het kuras op een L-vormige staaf waren bevestigd. De banieren konden een familiewapen of een ander herkenningsteken dragen.

De bevestiging is belangrijk. Een sashimono was ontworpen om als onderdeel van het harnas te worden gedragen, waardoor de staaf en bevestigingen met de achterzijde van het kuras verbonden moesten zijn. Het Met beschrijft een veelvoorkomende vorm als een banier of persoonlijke vlag die aan een bamboestok was bevestigd.

Deze positie onderscheidt een sashimono van een maedate, het ornament dat aan de voorzijde van een helm wordt bevestigd. Beide konden betekenisvolle beeldmotieven tonen, maar ze bevonden zich op verschillende plaatsen en vervulden verschillende functies binnen de visuele opbouw van het harnas.

Meer dan een stoffen vlag

Een vlag is de vorm waaraan veel mensen het eerst denken: een stuk textiel aan een stok. Museumcollecties documenteren echter ook sashimono die duidelijk van deze vertrouwde vorm afwijken.

Een 18e-eeuws exemplaar in het Met gebruikt houten bollen die zijn bevestigd aan flexibele staven van balein. Het museum merkt op dat de bollen tijdens beweging tegen elkaar zouden slaan en een klakkend geluid zouden maken. Het object diende dus als persoonlijk herkenningsteken en produceerde tegelijkertijd een hoorbaar effect.

Een ander register van het Met beschrijft een rugornament waarin een sashimono wordt gecombineerd met een uma-jirushi, een militair herkenningsteken. Tot de gebruikte materialen behoren hout, lak, goud en wol.

Deze voorbeelden herinneren aan een belangrijk punt: wanneer een museum of verkoper een object sashimono noemt, moet het gedocumenteerde object zelf worden bekeken. Ga er niet automatisch van uit dat elk exemplaar een rechthoekige stoffen vlag is.

Wat communiceerden de ontwerpen?

Sommige sashimono droegen familiewapens of andere herkenningstekens. Deze ontwerpen hielpen individuen of groepen van elkaar te onderscheiden, maar het identificeren van een symbool bewijst niet automatisch de geschiedenis van een specifiek object.

Het Met-register van een textiele sashimono beschrijft een centraal embleem van in elkaar grijpende cirkels, een ontwerp dat door verschillende Japanse families werd gebruikt en in het bijzonder met de Wakisaka wordt geassocieerd. Dit laat zien waarom een motief met gedocumenteerde voorbeelden moet worden vergeleken en niet als sluitend bewijs van eigendom mag worden beschouwd.

Bij het onderzoeken van een ontwerp moet eerst worden beschreven wat daadwerkelijk zichtbaar is: vorm, kleuren, rangschikking en materialen. Controleer daarna of een betrouwbaar museum of gespecialiseerde bron het embleem identificeert. Houd deze gedocumenteerde identificatie gescheiden van beweringen over wie een specifiek bewaard gebleven vaandel daadwerkelijk heeft gedragen.

Hoe werd een Sashimono bevestigd?

Een op de rug gedragen standaard had een ondersteuning nodig die hem met het harnas verbond. Collectieregisters beschrijven staven en bevestigingen aan de achterzijde van het kuras, maar de exacte constructie kan per object verschillen.

Bij het bekijken van een compleet harnas is het zinvol te zoeken naar een steun of houder aan de achterzijde van het kuras en te bekijken hoe deze zich tot de standaard verhoudt. Een losse sashimono en een afzonderlijk harnas mogen niet alleen op basis van overeenkomende stijl of kleuren als oorspronkelijk bij elkaar horend worden beschouwd.

Foto’s van de voorzijde van een harnas tonen dit systeem mogelijk niet. Vraag daarom om een achteraanzicht van het harnas, detailfoto’s van de bevestigingen en afbeeldingen van de standaard vanuit meerdere hoeken.

Wat verzamelaars kunnen onderzoeken

Een zorgvuldige inspectie moet zowel de standaard als de bevestiging omvatten:

• Materiaal: Is het zichtbare element van textiel, hout of een ander materiaal? Controleer of de beschrijving door de objectregistratie wordt ondersteund.
• Staaf en bevestigingen: Zoek naar de onderdelen waarmee de standaard aan het harnas zou zijn verbonden.
• Oppervlak en conditie: Noteer scheuren, ontbrekende delen, reparaties, verkleuring of beschadigingen zonder naar de oorzaak te gissen.
• Ontwerp: Leg het zichtbare embleem vast voordat u op een voorgestelde identificatie vertrouwt.
• Herkomstverband: Zoek naar documentatie, oudere foto’s of specialistische gegevens die een beweerde relatie met een harnas of drager ondersteunen.

Steek geen staaf in een oud harnas en verstel geen kwetsbare bevestigingen om te testen hoe ze werken. Bestaande documentatie en onderzoek door een specialist zijn veiligere manieren om de constructie te begrijpen.

Het complete harnas lezen

Een sashimono wordt het best begrepen als onderdeel van de totale opbouw van het harnas. Het kuras draagt de bevestiging; de standaard rijst achter de drager op; vorm en ontwerp bepalen mede hoe het ensemble van een afstand moet hebben geleken.

Wanneer u de Gusoku en Yoroi in de collectie van Supein Nihonto bekijkt, let dan naast de voorzijde ook op de achterzijde van ieder harnas. Een zichtbare bevestiging of een gedocumenteerde sashimono kan extra informatie geven over de constructie van het harnas en de manier waarop het bedoeld was te worden gepresenteerd.

Veelgestelde vragen over Sashimono

Wat betekent sashimono?

Sashimono verwijst naar een op de rug gedragen standaard of herkenningsteken dat bij een Japans harnas hoort. Veel exemplaren hebben de vorm van een kleine banier, hoewel museumregistraties ook andere vormen documenteren.

Waarom droegen samoerai sashimono?

Sashimono konden een krijger of groep op het slagveld identificeren. De ontwerpen konden familiewapens of andere herkenningstekens bevatten.

Waar werd een sashimono bevestigd?

Hij werd met een staaf en ondersteunende bevestigingen aan de achterzijde van het kuras gemonteerd. De constructie kan verschillen tussen bewaard gebleven exemplaren.

Waren alle sashimono van stof gemaakt?

Nee. Textiele banieren zijn bekende voorbeelden, maar museumcollecties registreren ook ruginsignes van materialen zoals hout, lak, metaal en balein.

Is een sashimono hetzelfde als een maedate?

Nee. Een sashimono werd aan de achterzijde van het harnas gedragen. Een maedate is een frontaal ornament op een helm.

Bewijst een familiewapen op een sashimono wie hem heeft gedragen?

Niet op zichzelf. Een ontwerp kan met meerdere families of groepen verbonden zijn. Het identificeren van het motief is slechts één onderdeel van het onderzoek naar de geschiedenis van een object.